Rivas Zorggroep & Colbe
Van verzuim naar eigenaarschap
In de zorg draait alles om mensen helpen. Maar hoe help je de zorgmedewerkers zelf om inzetbaar te blijven? Bij Rivas Zorggroep leidde die vraag tot een cultuurverandering die verzuim omvormde tot een verhaal over eigenaarschap en gezien worden.
Rivas Zorggroep verbindt ziekenhuiszorg, revalidatie, thuiszorg en langdurige zorg onder één dak. Met meer dan 5.000 medewerkers verdeeld over drie divisies, het Beatrixziekenhuis, VVT (Verpleging, Verzorging en Thuiszorg) en de Zorgcentrale, beweegt de organisatie zich door een complex landschap waarin patiënten soms letterlijk door alle onderdelen van de keten lopen.
Een paar jaar geleden startte de organisatie een transformatie: van verzuimdenken naar inzetbaarheidscultuur. Een traject dat begon met het besef dat de manier waarop over het probleem werd gesproken, onderdeel van het probleem was.
"Vroeger noemden we het verzuim", vertelt Pietje Boel, adviseur inzetbaarheid bij Rivas. "De taal die we gebruikten ging vooral over ziek zijn. Omdat de verzuimcijfers stegen en zorgteams in de knel kwamen, ontstond urgentie. Maar gaandeweg ontdekten we dat de echte winst niet in regels zat, maar in gedrag."
Van medisch model naar gedragsmatige benadering
De verschuiving begon met herkenning. Kristel den Hartog, eveneens adviseur inzetbaarheid bij de zorgorganisatie, werkte eerder als verpleegkundige en ondervond van dichtbij hoe verzuim puur medisch werd benaderd. "Dat is voor een arts logisch, maar voor een werkgever niet altijd behulpzaam. In de gesprekken die ík voerde, merkte ik dat ik wél invloed had, via de manier van praten, stimuleren of juist ruimte geven."
Die observatie vormde de aanleiding om een andere aanpak te zoeken. Boel kende Falke & Verbaan, onderdeel van het Colbe-netwerk en gespecialiseerd in het realiseren van gedrags- en cultuurveranderingen, met een sterke focus op verzuimreductie, al. Die eerdere ervaring maakte dat Rivas opnieuw contact zocht met de organisatie. "Die eerste keer is het niet goed genoeg gelukt om de visie verder in de organisatie te borgen. Maar de aanpak bleef me bij. Dit keer móést het anders: gedragen door de hele organisatie van bestuur tot aan de teams."
In oktober 2022 organiseerde Rivas samen met Falke & Verbaan een grote inspiratiebijeenkomst waarin de gedragsmatige visie op verzuim aan de hele organisatie werd geïntroduceerd. Het gedachtengoed dat gelooft dat verzuim niet een vaststaand gegeven is, maar een keuzeproces dat sterk wordt beïnvloed door de sociale omgeving, met werk als belangrijkste factor. De wijziging vroeg om een gemeenschappelijke taal, gedeeld begrip en draagvlak van top tot werkvloer.
"We ontdekten dat de echte winst niet in regels zat, maar in gedrag. Inzetbaarheid gaat over eigen regie en elkaar serieus nemen, niet over 'ziek zijn'." Pietje Boel, Adviseur Inzetbaarheid bij Rivas Zorggroep
Een nieuwe infrastructuur van eigenaarschap
Er volgden trainingen voor leidinggevenden, medewerkersbijeenkomsten en een intensieve samenwerking met Falke & Verbaan. Boel en Den Hartog lieten zich opleiden tot train-de-trainer, zodat de bijeenkomsten vanuit de eigen organisatie konden worden verzorgd. "Een bekend gezicht dat de organisatie kent, maakt dat de boodschap beter landt", legt Den Hartog uit.
Inmiddels hebben ze samen met een team van trainers meer dan 200 medewerkersbijeenkomsten gegeven. Om de gedragsmatige visie te verankeren, ontwikkelden ze een toolbox vol praktische handvatten: werkvormen, gesprekstools, de takenpiramide, stappenplannen voor psychisch verzuim. Sommige tools kwamen van Falke & Verbaan, andere werden in eigen huis ontwikkeld. Ook creatieve middelen werden ingezet, zoals een ludieke campagnevideo waarin Den Hartog zelf speelde.
Een belangrijk keerpunt vormde de overstap naar een arbodienst die dezelfde visie omarmde. Via Falke & Verbaan kwam Rivas in contact met De Nieuwe Arts, dat eveneens deel uitmaakt van het Colbe-netwerk. "Onze vorige arbodienst handelde voornamelijk vanuit het medisch zorgmodel. Wij waren inmiddels al een stap verder", vertelt Den Hartog. "Die kloof werd te groot." De nieuwe samenwerking zorgde voor een gemeenschappelijke taal tussen alle betrokken partijen. Bedrijfsartsen en leidinggevenden werken nu samen aan preventieve gespreksvoering: hoe signaleer je vroeg wat iemand nodig heeft? "Dat brengt de praktijk samen", aldus Boel. "Inzetbaarheid is een breed organisatiethema geworden."
Ook bij andere vraagstukken kon Rivas binnen het Colbe-netwerk de juiste expertise vinden. Voor ondersteuning rond psychische klachten schakelde de organisatie Skils in, en voor specialistisch onderzoek naar arbeidsmogelijkheden werkte Rivas samen met Ergatis. Deze organisatie biedt onafhankelijke arbeidsgeneeskundige expertises ter advisering over arbeidsmogelijkheden, prognose en behandeling bij (dreigend) verzuim, en ondersteunt bij het oplossen van complex verzuim. "Fantastisch dat alle partners dezelfde gedragsmatige taal spreken", aldus Boel.
"De wissel naar De Nieuwe Arts, onderdeel van het Colbe-netwerk, heeft veel gebracht: we spreken dezelfde taal, trekken samen op en leren van elkaar. Inzetbaarheid is nu een breed organisatiethema."
Cultuurverandering
De verschuiving in denken vertaalde zich ook in gesprekken met collega’s. "Tegenwoordig gaat het gesprek vooral over: wat heb jij nodig om inzetbaar te blijven, vóórdat er verzuim ontstaat?", vertelt Den Hartog. Ze noemt concrete voorbeelden: frequent-verzuimgesprekken, budgetcoaching, bedrijfsmaatschappelijk werk, rouwcoaches, stress- en herstelprogramma's, mobiliteitsadviseurs die helpen wanneer de werkjas niet meer past.
Die preventieve aanpak vraagt om betrokkenheid van iedereen. Gevraagd naar de belangrijkste succesfactor aarzelen Boel en Den Hartog geen moment. "Dat de hele organisatie meedoet", zegt Boel. "Van de Raad van Bestuur tot teamleden. Iedereen spreekt dezelfde taal. Dat maakt het verschil."
Hoewel het nooit de primaire focus was, is het verzuim inmiddels zichtbaar gedaald, tot zelfs onder het branchegemiddelde. Maar dat cijfer vertelt volgens Den Hartog niet het hele verhaal. "Het mooiste vind ik dat collega's zich meer gezien voelen. Dat ze eerder aangeven wat ze nodig hebben. Dat leidinggevenden zich gesterkt voelen in hun rol."
Boel, die al decennia in het vak zit, herkent die groei in de gesprekken die ze voert. "Als ik zie hoe leidinggevenden nu gesprekken voeren; er is echt aandacht, echt contact en eigen regie wordt steeds meer vanzelfsprekend. Ik vind dat zo'n verrijking." Collega’s durven eerder hun grenzen aan te geven, leidinggevenden voelen zich toegerust om te ondersteunen. De komende jaren blijft Rivas bouwen aan die cultuur. "Een term als 'inzetbaarheid' is abstract", erkent Den Hartog. "Daarom vertalen we het naar woorden die raken: 'jij doet ertoe'."
"Dit is geen project", benadrukt Boel. "Het is cultuur. En cultuur kost tijd. Maar we bruisen van de energie." Die energie maakt volgens Den Hartog het verschil. "Het enthousiasme in ons team; dat is niet te spelen. We geloven hier zó in. En dat straalt af op de hele organisatie. Inzetbaarheid bij Rivas Zorggroep is een manier van werken, denken en zorgen. Wij doen er állemaal toe."
Over Rivas Zorggroep
Rivas Zorggroep is een van de grootste regionale zorgaanbieders in Nederland, met meer dan 5.000 medewerkers verdeeld over drie divisies. Het Beatrixziekenhuis in Gorinchem biedt ziekenhuiszorg en revalidatie, de VVT-divisie (Verpleging, Verzorging en Thuiszorg) richt zich op langdurige zorg en thuiszorg, en de Zorgcentrale coördineert de zorglogistiek. De organisatie kenmerkt zich door een integrale keten waarin patiënten door verschillende vormen van zorg kunnen bewegen. Met vestigingen in de regio Gorinchem draagt Rivas bij aan de gezondheid en het welzijn van duizenden mensen. De organisatie zet sterk in op duurzame inzetbaarheid van medewerkers, met de overtuiging dat goede zorg begint bij goed werkgeverschap.
Over Colbe
Colbe is het Europese netwerk van specialisten op het gebied van gezondheid en welzijn. Wij helpen mensen om zich beter te voelen – en beter te blijven – op het werk. Lees meer over ons.
Fotografie door Maartje Kuperus ©.