Gemeente Noardeast-Fryslân & Colbe
Meer preventie, minder verzuimtrajecten
Wat doe je als medewerkers pas "Ik kan niet meer" zeggen als het te laat is? Bij de gemeente Noardeast-Fryslân, een hechte en nuchtere organisatie, kennen ze deze situatie maar al te goed.
Arbocoördinator Mariska Veldhuizen vertelt hoe ze daar verandering in bracht. Met leidinggevenden die hun teamleden écht zien, traumaopvang die mensen aan het praten krijgt die dat uit zichzelf niet altijd doen en een netwerk van partners dat elkaar goed weet te vinden. Dit is het verhaal van een gemeente die koos voor investeren in preventie.
Voorkomen is beter dan genezen: het klinkt zo logisch. Toch zijn er maar weinig organisaties die het echt doen. Want waarom geld uitgeven aan iets wat nog geen probleem is? Bij een gemeente is die vraag extra lastig. Elk bedrag moet worden verantwoord; het is immers geld van de gemeenschap. Als Arbocoördinator bij de gemeente Noardeast-Fryslân, een organisatie met ruim 600 medewerkers, kent Mariska Veldhuizen dit spanningsveld maar al te goed. "In de ideale wereld voeren leidinggevenden doorlopend het gesprek over inzetbaarheid met hun medewerkers. Met de ruimte die ze op deze manier ‘aan de voorkant’ creëren, voorkomen ze ‘aan de achterkant’ uitval. Een spannende stap maar onze gemeente koos ervoor en daar plukken we nu de vruchten van.”
Werken bij de gemeente: mooi, maar niet altijd makkelijk
Eerst de cijfers, want die liegen er niet om. Uit onderzoek van het A&O Fonds Gemeenten in 2025 bleek dat bijna driekwart van de Nederlandse gemeenten met een tekort aan personeel kampt. De buitendienst vergrijst en dat werk is fysiek zwaar. "Hoe kun je als gemeente dezelfde opdracht vervullen met een ouder wordend personeelsbestand,” vraagt Mariska zich hardop af. Ook agressie van inwoners zorgt voor uitdagingen, waar helaas veel van onze medewerkers aan blootgesteld worden. "Agressie en sociale veiligheid hebben veel invloed op de inzetbaarheid van medewerkers," weet Mariska. En er speelt nog iets. De gemeente is een hechte, warme organisatie, waarin mensen veel voor elkaar doen. "Mensen gaan voor elkaar door het vuur," legt Mariska uit. “Dat is mooi maar heeft ook een keerzijde. Op lange termijn kan het zijn tol eisen. Dan zitten collega’s al zodanig in de knoop dat het lang duurt voordat ze weer aan het werk kunnen."
De kern van het probleem bij deze gemeente: mensen trekken te laat aan de bel. En daar helpt geen losse training of app tegen. De manier van werken bij de gemeente Noardeast-Fryslân moest anders. Mariska en haar collega’s pakten de uitdaging op meerdere fronten aan, samen met een aantal partners uit het Colbe-netwerk.
"Het onderwerp verdient het om meteen besproken te worden als er een vraag is. Je wil dat de leidinggevende zèlf in actie komt, niet dat hij niet achterover gaat zitten en wacht tot de bedrijfsarts vertelt wat er moet gebeuren."
Training en structuur
Toen Mariska eind 2023 begon bij de gemeente, werd verzuim één keer per kwartaal besproken. In een overleg met de bedrijfsarts, de leidinggevende en het clusterhoofd. Dat moest anders, vond ze. "Het onderwerp verdient het om meteen besproken te worden als er een vraag is. Je wil dat de leidinggevende zèlf in actie komt, niet dat hij niet achterover gaat zitten en wacht tot de bedrijfsarts vertelt wat er moet gebeuren.’"
Samen met de bedrijfsarts en praktijkondersteuner van Zorg van de Zaak, onderdeel van het Colbe-netwerk, bouwde Mariska een intern trainingsprogramma voor leidinggevenden. Dat begon met de basis: wat moet je wettelijk doen bij verzuim? Daarna kwam de verdieping: hoe voorkom je dat mensen überhaupt uitvallen? Hoe maak je mensen sterker, zodat ze meer aankunnen? “Moet er misschien een gesprek gevoerd worden over de overeenkomst die ooit is afgesloten? Zo’n gesprek kun je voeren met een uitgevallen medewerker maar je kunt het ook gebruiken als je gewoon een gesprek hebt met je medewerker en wilt peilen: hoe zit jij er eigenlijk bij?"
Al voordat Mariska bij de gemeente ging werken, waren grote afdelingen opgedeeld in kleinere teams, elk met een eigen coördinator. Iemand die zijn mensen echt kent. Mariska: "Als je niet ziet hoe het met je medewerkers gaat, werkt het niet. Met kleine teams en eigen coördinatoren kun je even de tijd nemen en zeggen: ik heb het gevoel dat het niet zo goed met je gaat. Zullen we een kop koffie drinken?"
Ruimte voor gevoel
Sterke leidinggevenden zijn één kant van het verhaal. Medewerkers die op tijd hulp durven te vragen zijn net zo belangrijk. Juist in een nuchtere organisatie is dat spannend. De gemeente Noardeast-Fryslân werkt al tien jaar samen met Gimd, een van de Colbe netwerkbedrijven. Gimd biedt de gemeente bedrijfsmaatschappelijk werk, een vertrouwenspersoon en traumaopvang. “Mooi om te zien hoe de traumaopvang van Gimd zelfs mensen in beweging krijgt die niet snel het achterste van hun tong laten zien. Zoals een tijdje geleden, toen er iets met een medewerker was gebeurd waar het hele team van ontdaan was. De traumaopvang heeft dit team geholpen om het gesprek te openen: wat doet dit met jou, wat doet dit met mij? Er ontstond ruimte voor gevoel en emotie en daardoor voelden de teamleden zich door elkaar gesteund.”
"Preventie koop je nergens kant-en-klaar. Het groeit in de organisatie zelf: bij leidinggevenden die hun mensen zien, bij medewerkers die op tijd aan de bel trekken, en bij dienstverleners die elkaar kennen, zodat hulp snel op de goede plek komt."
Waarom één netwerk het verschil maakt
De inspanningen van Mariska en haar collega’s laten mooie resultaten zien. Het aandeel begeleide verzuimdagen door psychische klachten ligt bij deze gemeente lager dan het gemiddelde binnen de gemeentelijke sector onder Zorg van de Zaak-klanten. Én het ligt lager dan het totale gemiddelde binnen de Zorg van de Zaak-klantenpopulatie. "Ik zie minder verzuimtrajecten en meer preventieve trajecten,” vertelt Mariska. “Daar word ik echt heel erg blij van.” Mariska is enthousiast over de kracht van het Colbe-netwerk, waarin arbodienstverlening en allerlei specialisten onder één dak zitten. "Het is heel fijn als je bedrijfsarts je adviseert om bijvoorbeeld een traject voor psychische zorg te gaan doen. Of een bepaalde coaching te gaan volgen. Je gaat dan breder naar het probleem kijken, de zoektocht langs losse aanbieders valt weg en de medewerker wordt sneller geholpen.”
Het Colbe-netwerk komt trouwens niet alleen in beeld bij de gemeente als er ondersteuning nodig is. Mariska nodigt deskundigen ook uit voor bijvoorbeeld interne themabijeenkomsten. "Personeel verlangt tegenwoordig van een werkgever dat er continue aandacht is voor werk en welzijn. We trekken hierin heel mooi op met Zorg van de Zaak, Gimd en Margolin.
Wees eerlijk over waar je staat
Wat kunnen andere organisaties leren van de ontwikkeling van de gemeente Noardeast-Fryslân? Mariska hoeft er niet lang over na te denken. "Ik denk dat je heel eerlijk moet zijn over waar je als organisatie staat. Hoe taakvolwassen zijn je leidinggevenden? Welke organisatiestructuur is er? Bepaal je route pas na de eerlijke nulmeting. Denk na over hoe een traject eruit moet zien, wat ervoor nodig is en welke partijen aangehaakt moeten worden. Preventie koop je nergens kant-en-klaar. Het groeit in de organisatie zelf: bij leidinggevenden die hun mensen zien, bij medewerkers die op tijd aan de bel trekken, en bij dienstverleners die elkaar kennen, zodat hulp snel op de goede plek komt.”
Investeren in work wellbeing vóórdat mensen uitvallen. Bij gemeente Noardeast-Fryslân weten ze inmiddels waarom dat verstandig is én zien ze tot welke goede resultaten dit kan leiden. Grip op verzuim is geen toeval — het is een keuze voor structuur, netwerk en tijdige actie.